تاریخچه بازار ها و مال‌ها

هایپرمارکت
مزایا و معایب هایپرمارکت
23 آبان 1391
بازار تبریز

بازار تبریز

بازار تبریز

بازار تبریز – عکس برگرفته شده است از شبکه جهانی صدای آشنا

بازار به معنی محل خرید و فروش و عرضه کالاست. واژه بازار قدمت بسیاری دارد و در فارسی میانه به صورت «وازار» و در پارتی به صورت «واژار» مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این واژه فارسی به زبان‌های عربی، ترکی، عثمانی و برخی از کشورهای اروپایی نیز راه یافته است.
تاریخچه بازار با شکل‌گیری شهرنشینی در ایران همزمان است و به حدود ده هزار سال پیش باز می‌گردد. در تمام دوره‌های سیاسی و اجتماعی ایران از دوره هخامنشی تا ساسانیان و بعد از اسلام شاهد گسترش تأثیرات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بازارها و ایجاد معماری فاخر با کارکردهای مختلف در سطوح صنوف بهره‌برداران و ارتباط این مجتمع‌های عظیم تجاری با امکانات رفاهی و تفریحی بوده‌ایم.
اما آنچه امروز از بازارهای قدیمی در ایران باقی مانده است و هنوز نیز با همان کارکرد قدیمی حیات دارد بیشتر متعلق به دوران صفویه به بعد است. در این دوره بازارهای شهرهای بزرگی مانند اصفهان، تبریز، مشهد، قزوین و شیراز به شدت گسترش یافته و در کنار راسته‌های قدیمی و شماری از کاروانسراها، حمام‌ها، مدارس علمیه، خانقاه‌ها و امکانات تفریحی مثل پارک‌ها و زمین چوگان احداث شده است.
سال‌ها بعد پاساژها، بازارهای مدرن، مجتمع‌های Western union money order تجاری چند منظوره با ویژگی قرن بیستمی و ساختاری متنوع و برگرفته از معماری سفر کرده بازارهای سنتی ایران به غرب به خصوص اروپا در تهران شکل می‌گیرند. به عنوان مثال پاساژ نادری ۱۳۲۶، پاساژ شیروانی ۱۳۳۰، ساختمان آکادمیک ۱۳۳۴، ساختمان پلاسکو ۱۳۴۰ و در آخر ساختمان آلومینیوم، پاساژ بهارستان و بازار کویتی‌ها در دهه‌های چهل و پنجاه از نمونه‌های اولیه بازارهای امروزی هستند.

تاریخچه مال‌ها
مال (Mall) از یک یا چند ساختمان و مجموعه به هم پیوسته خرده‌فروشی‌ها، خدمات تفریحی و پارکینگ‌های وسیع که عموماً مدیریت متمرکز و واحدی دارند، تشکیل می‌شود.
هرچند این نوع مراکز خرید شکل قرن بیستمی بازارهای تاریخی ایران هستند اما به هر حال زادگاه این مراکز جدید چند منظوره در آمریکا و پس از جنگ جهانی دوم است.
ریشه واژه انگلیسی مال را می‌توان در کلمه «پال- مال» یافت که یک بازی در بریتانیای قرن ۱۷ و پیش از آن در ایتالیا و فرانسه بوده است. کلمه «پال – مال» که به معنای توپ و چوگان است، از زبان فرانسه وارد زبان انگلیسی شده و باز هم خاستگاه ایرانی دارد.
میدان نقش جهان اصفهان که هنوز با همان کارکردهای روزهای اول پویا و زنده است، نمونه خوبی برای تعریف یک مال واقعی و تاریخی است. فضای روباز میدان چوگان به عنوان یک مرکز تفریحی همیشه مورد استفاده بوده است.
در هر حال تاریخ‌شناسان، هایلند پارک را که توسط هاف پراتر در دالاس تگزاس در سال ۱۹۳۱ تأسیس شده است به عنوان اولین مال به ثبت رسانیده‌اند.

اساساً آنچه مال‌ها را از مراکز خرید، فروشگاه‌ها، پاساژها و بازارهای سنتی جدا می‌کند، اول وسعت زیاد و بعد ارائه بیشتر خدمات شهری و اداری در کنار مغازه‌های تجاری از یک سو و گسترش روز افزون صنایع تفریحی و فرهنگی از سوی دیگر است.